Ο Οργανισμός Ανοιχτών Τεχνολογιών κατέθεσε είκοσι πέντε τεκμηριωμένες προτάσεις στη διαβούλευση της ΚτΠ Μ.Α.Ε. για το Ενιαίο Κυβερνητικό Νέφος και εισηγείται να δεσμευτεί το 10% της δαπάνης για την ανάπτυξη ισοδύναμης λύσης ανοιχτού λογισμικού.

Η μετάβαση του ελληνικού Δημοσίου σε ανοικτό λογισμικό δεν είναι μια απλή αντικατάσταση εφαρμογών. Είναι αλλαγή του τρόπου με τον οποίο σχεδιάζονται, προμηθεύονται, λειτουργούν και συντηρούνται οι ψηφιακές υποδομές. Για να έχει ουσιαστικό αποτέλεσμα, πρέπει να καλύψει ολόκληρη την τεχνολογική αλυσίδα: υπολογιστικές υποδομές, λειτουργικά συστήματα, βάσεις δεδομένων, εφαρμογές, εργαλεία συνεργασίας και συστήματα Τεχνητής Νοημοσύνης.

Η βασική ιδέα είναι απλή: όταν ένας κανόνας (νόμος, κανονισμός, εγκύκλιος) είναι αρκετά συγκεκριμένος ώστε να μπορεί να εφαρμοστεί με «ναι» ή «όχι» (π.χ. «δικαιούστε αυτό το επίδομα αν το εισόδημά σας είναι κάτω από Χ ευρώ»), τότε αυτός ο κανόνας μπορεί να γραφτεί ταυτόχρονα σε γλώσσα κατανοητή από ανθρώπους και σε μια μορφή κατανοητή από μηχανές. Όχι σαν δύο ξεχωριστά κείμενα που κάποιος πρέπει να συγχρονίζει με το χέρι, αλλά σαν μία και μοναδική, επίσημη πηγή αλήθειας.

Η μετάβαση του ελληνικού Δημοσίου και της οικονομίας προς τα ευρωπαϊκά ψηφιακά κοινά δεν ξεκινά από το μηδέν. Λογισμικό ανοιχτού κώδικα χρησιμοποιείται ήδη σε επιχειρήσεις, πανεπιστήμια, ερευνητικές υποδομές και δημόσιες ψηφιακές υπηρεσίες. Η πραγματική εικόνα, όμως, είναι πιο σύνθετη από κατάλογους που παρουσιάζονται στο EU Open Source και στο mathe.ellak.gr. Άλλο είναι η χρήση ανοιχτού λογισμικού, άλλο η εφαρμογή ανοιχτών προτύπων, άλλο η συνεισφορά κώδικα και άλλο η συγκρότηση μιας κοινότητας που συντηρεί το έργο σε βάθος χρόνου.

Σε μια σημαντική κίνηση ενίσχυσης της ψηφιακής του κυριαρχίας, το γερμανικό κρατίδιο Mecklenburg-Vorpommern ανακοίνωσε τη μετάβασή του στην αυτο-φιλοξενούμενη (self-hosted) πλατφόρμα Nextcloud, αντικαθιστώντας ιδιόκτητο λογισμικό. Σήμερα, περίπου 5.000 υπάλληλοι της κρατικής διοίκησης χρησιμοποιούν ήδη την πλατφόρμα, κυρίως για την υπηρεσία διαμοιρασμού αρχείων. Μεσοπρόθεσμα, ο στόχος είναι διπλός: η επέκταση της χρήσης σε περισσότερους από 50.000 εργαζόμενους και η αξιοποίηση επιπλέον λειτουργιών του Nextcloud, όπως η συνομιλία (chat) και οι τηλεδιασκέψεις.

Πρόσφατο εκτενές δημοσίευμα των Financial Times περιέγραφε πώς διάφορα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα επιδιώκουν να προωθήσουν τη χρήση της τεχνολογίας blockchain, ώστε να βελτιστοποιήσουν τον τρόπο με τον οποίο διενεργούνται οι συναλλαγές τους. Έτσι οι συναλλαγές θα ολοκληρώνονται ακαριαία, χωρίς αναμονή για την εκκαθάριση, όλο το εικοσιτετράωρο και όχι μόνο κατά τις εργάσιμες ώρες, ενώ ορισμένες ενέργειες θα εκτελούνται αυτόματα — όπως η αναπροσαρμογή της σύνθεσης ενός αμοιβαίου κεφαλαίου δείκτη όταν μεταβάλλονται οι τιμές των τίτλων.

Όσο πιο κοντά έρχονται οι υπολογιστές στο σώμα και στο σπίτι μας, τόσο λιγότερο τους ελέγχουμε. Οι φορετές συσκευές διαφημίζονται ως προσωπική τεχνολογία, σπάνια όμως ανήκουν πραγματικά σε όποιον τις αγοράζει. Το ζήτημα το έχει αναδείξει η εκστρατεία Fight to Repair: οι κάτοχοι αυτών των συσκευών συνήθως δεν έχουν το δικαίωμα να τις εξετάσουν, να τις επισκευάσουν ή να αλλάξουν τον τρόπο που λειτουργούν. Ακόμη κι όταν η τροποποίηση του μη ελεύθερου λογισμικού τους είναι τεχνικά εφικτή, κανείς δεν μπορεί να μοιραστεί τις τροποποιημένες εκδόσεις χωρίς να εκτεθεί σε νομικούς κινδύνους. Είναι το ίδιο πάντα μοτίβο: τεχνολογία που βρίσκεται σε απόσταση αναπνοής από εμάς, αλλά παραμένει εκτός του ελέγχου μας.

Σε όλες τις πλατφόρμες κινητών, οι διαφημιστικές εταιρείες προσφέρουν στους προγραμματιστές έτοιμα εργαλεία ανάπτυξης λογισμικού (SDK) που κάνουν εύκολη την εμπορική αξιοποίηση μιας εφαρμογής. Τα ίδια όμως εργαλεία μπορούν να τροφοδοτούν αυτόματα με τα δεδομένα θέσης των χρηστών τα διαφημιστικά συστήματα από τα οποία αντλούν οι μεσίτες δεδομένων τοποθεσίας για να παρακολουθούν ανθρώπους. Πολλοί προγραμματιστές το αγνοούν — πόσο μάλλον οι χρήστες που το υφίστανται.

Η ψηφιακή αυτονομία δεν εξαρτάται μόνο από την άδεια μιας εφαρμογής, αλλά από το αν ολόκληρο το σύστημα μπορεί να κατανοηθεί, να λειτουργήσει, να ελεγχθεί και να αντικατασταθεί χωρίς την άδεια ενός μοναδικού προμηθευτή.

Στις 30 Νοεμβρίου 2026 το SEMIC, το κορυφαίο ευρωπαϊκό συνέδριο για τη σημασιολογική διαλειτουργικότητα, επιστρέφει στο Δουβλίνο, σε συνεργασία με την Ιρλανδική Προεδρία του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η επιλογή της πόλης δεν είναι τυχαία: το Δουβλίνο είχε φιλοξενήσει το συνέδριο και το 2013, κλείνοντας έτσι έναν κύκλο περίπου δεκατριών ετών που αποτυπώνει με ενδιαφέροντα τρόπο πώς άλλαξε η συζήτηση για τη διαλειτουργικότητα στην Ευρώπη.

Τον Σεπτέμβριο του 2011, οκτώ χώρες συνυπέγραψαν τη Διακήρυξη για την Ανοιχτή Διακυβέρνηση και ίδρυσαν το Open Government Partnership (OGP), με αφετηρία μια απλή αλλά ριζοσπαστική ιδέα: οι κυβερνήσεις οφείλουν να υπηρετούν τους πολίτες — και λειτουργούν καλύτερα όταν είναι διαφανείς, λογοδοτούν και ανοίγουν τις διαδικασίες λήψης αποφάσεων στη συμμετοχή των πολιτών. Δεκαπέντε χρόνια αργότερα, το 2026, η πρωτοβουλία γιορτάζει την επέτειό της έχοντας εξελιχθεί σε ένα παγκόσμιο κίνημα: 73 κράτη-μέλη, περισσότερες από 135 τοπικές και περιφερειακές κυβερνήσεις και χιλιάδες οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών συνεργάζονται σήμερα κάτω από την ομπρέλα του OGP.

Τον Οκτώβριο του 2025 η Qualcomm ανακοίνωσε την εξαγορά του Arduino. Και οι δύο πλευρές διαβεβαίωσαν ότι η κίνηση δεν θα επηρέαζε την ανεξαρτησία του έργου. Έναν μήνα αργότερα, η κοινότητα των makers διάβαζε τους νέους όρους χρήσης και διαπίστωνε ότι η λέξη «ανοιχτό» είχε αρχίσει να σημαίνει κάτι διαφορετικό.

Ένας μορφότυπος εγγράφων δεν είναι ανοιχτός επειδή κάποιος τον χαρακτηρίζει έτσι. Είναι ανοιχτός όταν η προδιαγραφή του διατίθεται ελεύθερα και δημόσια, όταν η υλοποίησή του δεν επιβαρύνεται με δικαιώματα ή τέλη, και όταν δεν συνοδεύεται από περιορισμούς χρήσης. Οργανισμοί όπως το Open Knowledge Foundation και θεσμικά όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης χρησιμοποιούν έναν πυρήνα κριτηρίων ακριβώς για να διασφαλίσουν τη μακροχρόνια πρόσβαση στα δεδομένα, την ανεξαρτησία από συγκεκριμένα συστήματα και την απουσία ελέγχου από έναν και μοναδικό προμηθευτή.

Τον Μάιο του 2025, ο Karim Khan, εισαγγελέας του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου, βρέθηκε κλειδωμένος έξω από τον λογαριασμό ηλεκτρονικού ταχυδρομείου του, λίγο μετά την επιβολή αμερικανικών κυρώσεων εναντίον του (σύμφωνα με ρεπορτάζ του Associated Press,) που ανέφερε ότι αναγκάστηκε να μεταφερθεί στην ελβετική Proton Mail. Η Microsoft διέψευσε ότι διέκοψε τις υπηρεσίες της προς το Δικαστήριο. Ανεξάρτητα από το τι ακριβώς συνέβη, το μήνυμα που έφτασε στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες ήταν σαφές και έφτασε μέχρι το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ως επίσημη ερώτηση: μια απόφαση που λαμβάνεται στην Ουάσιγκτον μπορεί, θεωρητικά τουλάχιστον, να καθορίσει αν ένας ευρωπαϊκός θεσμός έχει πρόσβαση στα ίδια του τα αρχεία.

Κάθε μέρα χρησιμοποιούμε εικόνες, κείμενα, μουσική, εκπαιδευτικό υλικό, επιστημονικά δεδομένα και έργα πολιτισμού που βρίσκουμε στο Διαδίκτυο. Η ευκολία της αντιγραφής δημιουργεί συχνά την εντύπωση ότι ό,τι βρίσκεται online είναι και ελεύθερο προς χρήση. Δεν είναι έτσι. Πίσω από κάθε φωτογραφία, άρθρο, διάγραμμα ή ψηφιοποιημένο έργο υπάρχει ένας δημιουργός, ένας οργανισμός ή μια κοινότητα που το παρήγαγε και το διέθεσε με συγκεκριμένους όρους.

Για είκοσι πέντε χρόνια, η Wikipedia λειτούργησε με βάση έναν άτυπο αλλά εξαιρετικά αποδοτικό κύκλο: εθελοντές γράφουν άρθρα, οι μηχανές αναζήτησης τα αναδεικνύουν, οι αναγνώστες φτάνουν στη Wikipedia, ένα μικρό ποσοστό τους γίνεται συντάκτες ή δωρητές, και ο κύκλος επαναλαμβάνεται. Η νέα μελέτη του Open Future και της Wikimedia CH υποστηρίζει ότι αυτός ο κύκλος σπάει — και ότι το διακύβευμα δεν είναι απλώς η επισκεψιμότητα, αλλά το ποιος ελέγχει τον τρόπο με τον οποίο παράγεται και επικυρώνεται η γνώση.

Στις 2 Αυγούστου 2026 τέθηκε σε εφαρμογή το άρθρο 50 της ευρωπαϊκής Πράξης για την Τεχνητή Νοημοσύνη (AI Act) — η διάταξη που υποχρεώνει όποιον φτιάχνει ή χρησιμοποιεί συστήματα ΤΝ να το λέει ανοιχτά στους ανθρώπους. Λίγες μέρες νωρίτερα, στις 20 Ιουλίου 2026, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε τις κατευθυντήριες γραμμές που εξηγούν πώς ακριβώς εφαρμόζονται αυτές οι υποχρεώσεις στην πράξη.

Στο κινητό σου μπορεί να υπάρχουν τετρακόσιες φωτογραφίες από τον Αύγουστο. Ένα ενετικό κάστρο, ένα ξωκκλήσι σε ακρωτήρι, μια πλατεία με πλατάνι, το λιμάνι ενός νησιού στο ηλιοβασίλεμα. Θα δουν το φως πέντε από αυτές, σε ένα post στα social media, και οι υπόλοιπες θα μείνουν εκεί μέχρι να γεμίσει ο αποθηκευτικός χώρος. Στο μεταξύ, δεκάδες λήμματα της ελληνικής Βικιπαίδειας για χωριά, μοναστήρια και μνημεία δεν έχουν ούτε μία φωτογραφία. Το κενό ανάμεσα στα δύο γεφυρώνεται με μια πράξη πέντε λεπτών.

Ο CRA τέθηκε σε ισχύ στις 10 Δεκεμβρίου 2024. Οι κύριες υποχρεώσεις του εφαρμόζονται από τις 11 Δεκεμβρίου 2027 — αλλά οι υποχρεώσεις αναφοράς θα ισχύουν από τις 11 Σεπτεμβρίου 2026. Στις 27 Ιουλίου 2026 η Επιτροπή δημοσίευσε πρακτικές οδηγίες για να βοηθήσει κατασκευαστές, προγραμματιστές και επιχειρήσεις κάθε μεγέθους να ανταποκριθούν.